"ปวดเข่า" เป็นเรื่องที่ผู้สูงอายุไทยจำนวนมากทนอยู่เงียบๆ จนวันหนึ่งเดินได้น้อยลง ไม่กล้าออกจากบ้าน และเสี่ยงหกล้มมากขึ้น ข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) รักษาให้หายขาดไม่ได้ แต่จัดการให้ปวดน้อยลงและใช้ชีวิตได้ตามปกติได้จริง บทความนี้เขียนให้ลูกหลานนำไปทำที่บ้านได้ทันที
1. ข้อเข่าเสื่อมคืออะไร ทำไมพบบ่อยในผู้สูงอายุไทย
กระดูกอ่อนที่หุ้มปลายกระดูกในข้อเข่าจะบางลงตามอายุและการใช้งาน ทำให้กระดูกเสียดสีกัน เกิดอาการปวด ฝืด และบวม ปัจจัยที่เร่งให้แย่ลง ได้แก่ น้ำหนักตัวมาก การนั่งพับเพียบหรือนั่งยองเป็นประจำ การขึ้นลงบันไดบ่อย และการไม่ได้ออกกำลังกล้ามเนื้อขา
2. สัญญาณที่ลูกหลานสังเกตได้
- ปวดเข่าเวลาลุกจากเก้าอี้ ขึ้นบันได หรือเดินไกล แต่ดีขึ้นเมื่อพัก
- เข่าฝืดตอนตื่นนอน ต้องขยับสักพักจึงเดินได้
- มีเสียงกรอบแกรบในข้อเข่า
- เข่าบวม อุ่น หรือรูปขาเริ่มโก่งออก
- เดินได้ระยะสั้นลงเรื่อยๆ เลี่ยงกิจกรรมนอกบ้านและกิจกรรมทางสังคม
3. เมื่อไหร่ต้องพาไปพบแพทย์
- เข่าบวมแดงร้อนเฉียบพลัน มีไข้ — อาจเป็นการติดเชื้อในข้อ ต้องรีบพบแพทย์
- ปวดจนเดินไม่ได้ ลงน้ำหนักไม่ได้ หลังหกล้มหรือกระแทก
- เข่าล็อก งอ-เหยียดไม่สุด หรือเข่าทรุดขณะเดิน
- ปวดกลางคืนจนนอนไม่หลับต่อเนื่อง หรือกินยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น
- ขาชา อ่อนแรง หรือน่องบวมข้างเดียว
4. ลดปวดที่บ้านแบบทำได้จริง
- ลดน้ำหนักแม้เพียงเล็กน้อย น้ำหนักที่ลดลงทุกกิโลกรัม ช่วยลดแรงกดที่เข่าได้หลายเท่าเวลาเดิน
- ประคบอุ่นเมื่อเข่าฝืดตอนเช้า และประคบเย็นเมื่อเข่าบวมหลังใช้งานมาก ครั้งละ 15-20 นาที
- เลี่ยงท่านั่งยอง คุกเข่า พับเพียบ และนั่งกับพื้น ใช้เก้าอี้ที่สูงพอลุกง่ายแทน
- ใส่รองเท้าพื้นนุ่ม มีส้นเตี้ย และกระชับเท้า ไม่ใส่รองเท้าแตะหลวมที่ทำให้เดินเซ
- ติดราวจับในห้องน้ำ ยกที่นั่งชักโครกให้สูงขึ้น และวางเก้าอี้พักระหว่างทางเดินไกล
- ใช้ไม้เท้าถือด้านตรงข้ามกับเข่าข้างที่ปวด ช่วยลดน้ำหนักที่ลงเข่าได้จริง
5. ท่าบริหารง่ายๆ วันละ 10-15 นาที
เป้าหมายคือทำให้กล้ามเนื้อต้นขาแข็งแรงขึ้นเพื่อรับน้ำหนักแทนข้อเข่า ทำช้าๆ ไม่ต้องฝืน หากปวดมากขึ้นให้หยุดและปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด
- เหยียดเข่าบนเก้าอี้: นั่งตัวตรง เหยียดเข่าให้ตรง ค้าง 5 วินาที แล้ววางลง ข้างละ 10 ครั้ง
- เกร็งต้นขา: นอนราบ ขาเหยียดตรง เกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา กดเข่าลงกับที่นอน ค้าง 5 วินาที 10 ครั้ง
- ยกขาตรง: นอนราบ งอเข่าอีกข้าง ยกขาข้างที่เหยียดขึ้นสูงประมาณหนึ่งฝ่ามือ ค้าง 3 วินาที 10 ครั้ง
- ลุก-นั่งเก้าอี้: ลุกจากเก้าอี้โดยไม่ใช้มือยัน 8-10 ครั้ง (มีคนยืนข้างๆ เพื่อความปลอดภัย)
- เดินในบ้านหรือปั่นจักรยานอยู่กับที่ วันละ 20-30 นาที แบ่งเป็นช่วงสั้นๆ ได้
6. เรื่องยาแก้ปวดที่ครอบครัวควรรู้
ผู้สูงอายุมักซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs กินเองต่อเนื่อง ซึ่งเสี่ยงกระเพาะอาหารอักเสบ เลือดออกในทางเดินอาหาร ความดันสูงขึ้น และไตเสื่อม โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไต โรคหัวใจ หรือกินยาละลายลิ่มเลือดอยู่ ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรเป็นผู้เลือกยาและกำหนดระยะเวลา ส่วนยานวดหรือยาแปะเฉพาะที่มักปลอดภัยกว่าแต่ก็ควรแจ้งแพทย์ทุกครั้ง และอย่าลืมบอกรายการอาหารเสริมที่ท่านกินอยู่ด้วย
7. ใช้ CareCircle ช่วยติดตามที่บ้าน
อาการปวดเข่าขึ้นๆ ลงๆ ทำให้เวลาไปพบแพทย์มักบอกได้แค่ "ปวดมาตลอด" ใน CareCircle ครอบครัวสามารถจดบันทึกการดูแลได้ว่าวันไหนปวดมาก เดินได้ไกลแค่ไหน ทำท่าบริหารหรือยัง ให้พี่น้องทุกคนเห็นข้อมูลเดียวกันผ่านแดชบอร์ดครอบครัว ตั้งเตือนกินยาผ่าน LINE ไม่ให้ลืมหรือกินซ้ำ บันทึกน้ำหนักและสัญญาณชีพเพื่อดูแนวโน้มการลดน้ำหนักที่ช่วยลดภาระเข่า เก็บนัดหมอพร้อมแจ้งเตือนล่วงหน้า และส่งออกรายงานสุขภาพเป็น PDF ให้แพทย์เห็นภาพรวมย้อนหลังในนัดเดียว หากท่านหกล้มหรือมีเหตุฉุกเฉิน ปุ่ม SOS จะแจ้งคนในครอบครัวได้ทันที
เริ่มดูแลคนที่คุณรักได้วันนี้ — ฟรี
CareCircle เป็นแอปดูแลผู้สูงอายุสำหรับครอบครัวไทย ใช้ผ่านเว็บได้ทันที ไม่ต้องโหลด แจ้งเตือนกินยาอัตโนมัติผ่านเว็บ พร้อมสรุปสุขภาพและแจ้งเตือนฉุกเฉินผ่าน LINE บันทึกนัดหมอ และให้ทุกคนในครอบครัวดูข้อมูลร่วมกันได้
เปิด CareCircle ฟรี →บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัยและการใช้ยาให้ยึดตามแพทย์และเภสัชกรผู้ดูแล
