คุณแม่บอกว่า แสบตาเหมือนมีทรายอยู่ข้างใน แต่กลับมีน้ำตาไหลจนต้องซับบ่อย หลายคนจึงคิดว่าไม่น่าใช่ตาแห้ง ทั้งที่น้ำตาที่ไหลจากการระคายเคืองอาจไม่ได้ช่วยให้ผิวตาชุ่มชื้นอย่างสม่ำเสมอ บทความนี้ชวนครอบครัวสังเกตอาการ ปรับสิ่งแวดล้อม และเตรียมข้อมูลไปพบแพทย์ โดยไม่สรุปว่าทุกอาการแสบตาคือตาแห้ง
1. ตาแห้งคืออะไร ทำไมน้ำตาไหลก็ยังเป็นได้
ตาแห้งเกิดเมื่อสร้างน้ำตาไม่เพียงพอ หรือน้ำตาระเหยเร็วเกินไป จนผิวตาขาดการหล่อลื่นที่เหมาะสม อาการอาจเป็นแสบ ฝืด ระคายเคืองเหมือนมีเศษฝุ่น ตาแดง หรือมองพร่าเป็นช่วง ๆ เมื่อผิวตาระคายเคือง ร่างกายอาจกระตุ้นให้น้ำตาไหลมากขึ้นได้ จึงไม่ควรใช้ปริมาณน้ำตาที่เห็นตัดสินเพียงอย่างเดียว
อย่างไรก็ตาม น้ำตาไหลอาจมีสาเหตุอื่น เช่น ภูมิแพ้หรือปัญหาทางระบายน้ำตา การตรวจตาจึงสำคัญหากอาการเป็นซ้ำ รบกวนชีวิตประจำวัน หรือไม่ดีขึ้น
2. ปัจจัยใกล้ตัวที่ควรทบทวนร่วมกัน
ผู้ที่อายุมากกว่า 50 ปีมีโอกาสเกิดตาแห้งมากขึ้น ปัจจัยกระตุ้นที่พบได้คือห้องแอร์ ลมพัดเข้าหน้า ฝุ่น ควัน และการจ้องจอนานโดยไม่พัก บางคนมีปัญหาเปลือกตาหรือต่อมไขมันบริเวณขอบตา ซึ่งต้องอาศัยการประเมินเพิ่มเติม
ยาบางชนิด รวมถึงยาหยอดตาบางประเภท อาจเกี่ยวข้องกับอาการได้ หากเริ่มแสบตาหลังเปลี่ยนยา ให้จดชื่อยาและวันเริ่มไว้ถามแพทย์หรือเภสัชกร อย่าหยุดยาประจำหรือยาหยอดที่แพทย์สั่งเอง โดยเฉพาะยาที่ใช้ควบคุมโรคตาอื่นอยู่แล้ว
3. จดอะไรไว้ เพื่อเล่าอาการให้แพทย์ฟังชัดขึ้น
เริ่มจากข้อมูลสั้น ๆ ที่คนในบ้านสังเกตตรงกันได้ ไม่ต้องให้ท่านทำแบบประเมินยาวทุกวัน:
- เริ่มมีอาการเมื่อไหร่ เป็นข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง
- แสบ ฝืด น้ำตาไหล หรือมองพร่า ช่วงไหนและนานเท่าไหร่
- สัมพันธ์กับลมแอร์ การอ่านหนังสือ หรือการใช้จอหรือไม่
- มีปวดตา แพ้แสง ขี้ตา หรือการมองเห็นเปลี่ยนร่วมด้วยหรือไม่
- ใช้ยาหยอดชนิดใดอยู่ หยอดบ่อยแค่ไหน และเคยผ่าตัดตาหรือไม่
นำรายการยาประจำและขวดยาหยอดที่ใช้อยู่ไปด้วย เพื่อให้ผู้ดูแลรักษาตรวจสอบได้ ไม่ต้องอาศัยการจำสีฝาขวดเพียงอย่างเดียว
4. ปรับบ้านและการใช้สายตาอย่างอ่อนโยน
ขยับที่นั่งให้พ้นลมแอร์หรือพัดลมที่เป่าเข้าตาโดยตรง ลดควันและฝุ่น และชวนพักสายตาเป็นช่วง ๆ เมื่อดูโทรทัศน์หรือใช้มือถือ กะพริบตาให้สม่ำเสมอแทนการเพ่งต่อเนื่อง หากใช้คอมพิวเตอร์ จัดจอให้อยู่ต่ำกว่าระดับสายตาเล็กน้อย
รักษาความสะอาดเปลือกตาอย่างเบามือ หากได้รับคำแนะนำให้ประคบอุ่น ใช้ผ้าสะอาดกับน้ำอุ่นที่ไม่ร้อน ตรวจอุณหภูมิก่อนวาง และไม่กดลูกตา ผู้ที่เพิ่งผ่าตัดตาหรือมีแผลควรถามแพทย์ก่อนทำ ไม่ขยี้ตาเมื่อรู้สึกระคายเคือง
5. น้ำตาเทียมช่วยได้ แต่ควรเลือกให้เหมาะ
น้ำตาเทียมเป็นวิธีหนึ่งที่ใช้เพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิวตา มีหลายรูปแบบทั้งชนิดหยด เจล และขี้ผึ้ง ควรให้เภสัชกรหรือจักษุแพทย์ช่วยเลือกตามอาการ ความถี่ที่ต้องใช้ และยาหยอดเดิม ไม่กำหนดสูตรหรือจำนวนครั้งเดียวกันให้ผู้สูงอายุทุกคน
ล้างมือก่อนหยอด หลีกเลี่ยงให้ปลายขวดสัมผัสดวงตาหรือขนตา ไม่ใช้ขวดร่วมกัน และดูวันหมดอายุรวมถึงระยะใช้หลังเปิดตามฉลาก หากต้องหยอดบ่อยหรือยังไม่สบายตา ควรกลับไปประเมิน ไม่เพิ่มยาไปเรื่อย ๆ เอง
6. สิ่งที่ไม่ควรลองเอง และเมื่อไหร่ควรนัดตรวจ
ไม่ซื้อยาหยอดสเตียรอยด์ ยาปฏิชีวนะ หรือยาที่โฆษณาว่าแก้ตาแดงมาหยอดแทนน้ำตาเทียมโดยไม่มีคำแนะนำ เพราะอาจไม่ตรงกับสาเหตุ ไม่ใช้น้ำสมุนไพรหรือน้ำที่ไม่ได้ผลิตสำหรับดวงตา และไม่ใช้ยาหยอดของคนอื่น
หากอาการกลับมาเป็นบ่อย รบกวนการอ่านหรือกิจวัตร หรือยังไม่ดีขึ้นหลังดูแลเบื้องต้น ควรนัดตรวจตา หากเปลือกตาเปลี่ยนรูปหรือหลับตาไม่สนิท ให้เล่าแพทย์ด้วย อย่ารอจนมองไม่ชัดมาก และอย่าเหมารวมว่าการมองพร่าทุกครั้งเกิดจากตาแห้ง
7. สัญญาณไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล
ตาแดงร่วมกับปวดตา ควรได้รับการประเมินเร่งด่วน โดยเฉพาะผู้ใส่คอนแท็กต์เลนส์ ส่วนอาการต่อไปนี้ไม่ควรรอนัดปกติหรือรอดูด้วยน้ำตาเทียม:
- มองเห็นลดลงกะทันหัน เห็นแสงวาบใหม่ ๆ หรือเงาบังการมองเห็น
- ปวดตารุนแรง หรือเจ็บตาเมื่อมองแสง
- ตาแดงร่วมกับปวดศีรษะรุนแรงและคลื่นไส้
- มีบาดเจ็บที่ตา หรือสิ่งแปลกปลอมติดอยู่ในตา
ให้คนในบ้านพาไปโรงพยาบาลทันที ไม่ให้ท่านขับรถเอง หากมีอาการรุนแรงร่วมกับหมดสติ หายใจลำบาก หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด หรืออ่อนแรงกะทันหัน ให้โทร 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน
8. CareCircle ช่วยจัดข้อมูล ไม่ได้วินิจฉัยโรคตา
ครอบครัวใช้ โน้ตการดูแล จดช่วงที่แสบตา ปัจจัยกระตุ้น และสิ่งที่ลองปรับ ใช้ รายการยา ทบทวนข้อมูลยาที่บันทึกไว้ และใช้ นัดหมาย เก็บวันตรวจติดตาม เพื่อให้คนที่พาท่านไปพบแพทย์มีข้อมูลต่อเนื่องกัน CareCircle ไม่ตรวจตา ไม่แยกสาเหตุของตาแดง และไม่ทดแทนการรักษาจากจักษุแพทย์ เริ่มจัดข้อมูลร่วมกันได้ที่ carecirclethai.app
หากอยากทบทวนปัญหาดวงตาอื่น อ่านต่อเรื่อง ต้อกระจกในผู้สูงอายุ และ ต้อหินในผู้สูงอายุ โดยไม่ใช้บทความวินิจฉัยอาการด้วยตัวเอง
แหล่งข้อมูลประกอบ
- ศูนย์วิทยาการเวชศาสตร์ผู้สูงอายุศิริราช: มารู้จักโรคตาแห้ง — สาเหตุ อาการ และแนวทางดูแล
- NHS: Dry eyes — การดูแลเบื้องต้นและสัญญาณที่ต้องรับการประเมินเร่งด่วน
เริ่มดูแลคนที่คุณรักได้วันนี้ — ฟรี
CareCircle เป็นแอปดูแลผู้สูงอายุสำหรับครอบครัวไทย ใช้ผ่านเว็บได้ทันที ไม่ต้องโหลด แจ้งเตือนกินยาอัตโนมัติผ่านเว็บ พร้อมสรุปสุขภาพและแจ้งเตือนฉุกเฉินผ่าน LINE บันทึกนัดหมอ และให้ทุกคนในครอบครัวดูข้อมูลร่วมกันได้
เปิด CareCircle ฟรี →บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัยและการใช้ยาให้ยึดตามแพทย์และเภสัชกรผู้ดูแล
