เลือดกำเดาไหลในผู้สูงอายุ: ห้ามเลือดอย่างไร และเมื่อไหร่ต้องไปโรงพยาบาล

ระหว่างนั่งคุยกัน พ่อมีเลือดออกจากจมูก คนในบ้านอาจรีบหยิบทิชชูและบอกให้เงยหน้า ความตั้งใจนั้นเข้าใจได้ แต่สิ่งที่ควรทำคือช่วยให้ท่านนั่งตัวตรง โน้มตัวไปข้างหน้า และบีบส่วนอ่อนของจมูกอย่างต่อเนื่อง บทความนี้ชวนครอบครัวเตรียมวิธีช่วยที่เหมาะสม โดยไม่เหมารวมว่าเลือดกำเดาทุกครั้งเกิดจากความดันสูงหรือไม่อันตราย

1. เลือดกำเดาไหลเกิดจากอะไรได้บ้าง

เยื่อบุภายในจมูกมีหลอดเลือดเล็ก ๆ ที่อาจเลือดออกเมื่อแห้ง ระคายเคือง ถูกแคะ หรือสั่งน้ำมูกแรง บางครั้งสัมพันธ์กับการบาดเจ็บหรือปัญหาการแข็งตัวของเลือด ผู้สูงอายุที่ใช้ยาบางชนิดอาจห้ามเลือดได้ยากขึ้น แต่ไม่สามารถระบุสาเหตุจากปริมาณเลือดหรือภาพที่เห็นเพียงอย่างเดียว

ไม่ควรสรุปว่าเป็นเพราะความดันสูงทุกครั้ง และไม่ใช้การที่เลือดหยุดแล้วเป็นหลักฐานว่าปลอดภัยแน่นอน หากเป็นซ้ำ เลือดออกมาก หรือมีอาการอื่นร่วม ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ

2. วิธีช่วยห้ามเลือดเบื้องต้นอย่างถูกต้อง

1. ให้ท่านนั่งตัวตรงและโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย อ้าปากหายใจ ไม่เงยหน้าและไม่นอนราบ
2. ใช้นิ้วหัวแม่มือกับนิ้วชี้บีบส่วนอ่อนของจมูกเหนือรูจมูก ใต้สันกระดูก ให้รูจมูกทั้งสองปิด ไม่ใช่กดเฉพาะสันจมูกแข็ง
3. บีบค้างต่อเนื่อง 10–15 นาที จับเวลาจริง และไม่ปล่อยมือเป็นระยะเพื่อดูว่าเลือดหยุดหรือยัง
4. หากมีเลือดไหลเข้าปาก ให้บ้วนออกแทนการกลืน และมีคนอยู่ช่วยสังเกตอาการ

หากเลือดออกมาก หายใจลำบาก หรืออ่อนแรงหน้ามืด ไม่ต้องรอให้ครบเวลา ให้ขอความช่วยเหลือทันที หากบีบถูกตำแหน่งครบ 10–15 นาทีแล้วยังไม่หยุด ให้ไปโรงพยาบาล ไม่วนลองเองหลายรอบจนการรักษาล่าช้า

3. สิ่งที่ไม่ควรทำขณะเลือดกำเดาไหล

ไม่เงยหน้า เพราะเลือดอาจไหลลงคอและทำให้กลืนเลือดหรืออาเจียน ไม่ให้นอนราบ ไม่ยัดทิชชูหรือสำลีลึกเข้าไปในรูจมูก และไม่แคะเอาลิ่มเลือดออก การประคบเย็นอาจใช้เสริมได้ แต่ไม่ควรใช้แทนการบีบส่วนอ่อนของจมูก

ไม่ซื้อยาหยอดหรือยาพ่นห้ามเลือดมาใช้เองโดยไม่ปรึกษาผู้ดูแลรักษา โดยเฉพาะเมื่อมีโรคหัวใจ ความดันสูง หรือใช้ยาหลายชนิด และไม่เพิ่มยาแก้ปวดเพื่อแก้อาการโดยไม่ตรวจสอบก่อน

4. สัญญาณไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล

• เลือดยังไม่หยุดหลังบีบจมูกอย่างถูกต้องต่อเนื่อง 10–15 นาที
• เลือดออกมาก หรือไหลลงคอมากจนกลืนเลือดและอาเจียน
• อ่อนแรง เวียนศีรษะ หน้ามืด หรือหายใจลำบาก
• เลือดกำเดาไหลหลังศีรษะได้รับบาดเจ็บ

ให้คนในบ้านพาไปโรงพยาบาลและนำยาประจำไปด้วย ไม่ให้ท่านขับรถเอง หากเลือดออกมากร่วมกับเป็นลม หายใจลำบาก หรือมีอาการรุนแรง ให้โทร 1669 หากหมดสติ อย่าบังคับให้นั่งหรือบีบจมูกต่อ ให้ทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ฉุกเฉิน

5. ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ต้องระวังอะไร

ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น warfarin หรือ apixaban และยาต้านเกล็ดเลือด เช่น aspirin หรือ clopidogrel อาจทำให้เลือดหยุดยากขึ้น ยาแต่ละกลุ่มไม่เหมือนกัน แต่ข้อมูลชื่อยา ขนาด และเวลาที่กินล่าสุดล้วนช่วยให้แพทย์ประเมินได้

อย่าหยุด ลด หรือข้ามยาประจำเอง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคที่กำลังรักษา หากเลือดกำเดาไหลขณะใช้ยาเหล่านี้ ควรติดต่อแพทย์หรือหน่วยที่ดูแลเพื่อขอคำแนะนำ หากมีสัญญาณอันตรายให้ไปโรงพยาบาลทันที ไม่รอโทรติดก่อน และแจ้งด้วยหากมีเลือดออกตำแหน่งอื่นหรือรอยช้ำผิดปกติ

6. หลังเลือดหยุด ดูแลอย่างไรไม่ให้ระคายเคืองซ้ำ

ใน 24 ชั่วโมงแรก หลีกเลี่ยงการสั่งน้ำมูก แคะจมูก แกะสะเก็ด ดื่มเครื่องดื่มร้อนหรือแอลกอฮอล์ ยกของหนัก และออกแรงมาก ไม่ให้นอนราบทันทีหลังเลือดหยุด หากแพทย์แนะนำวิธีดูแลเฉพาะ ให้ยึดคำแนะนำนั้นเป็นหลัก

หากจมูกแห้งบ่อย ให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องผลิตภัณฑ์เพิ่มความชุ่มชื้นที่เหมาะสม ไม่ทาสมุนไพรหรือสารที่ระคายเคืองในจมูก และไม่ใช้ยาพ่นของคนอื่น หากเลือดกลับมาไหล ให้เริ่มปฐมพยาบาลและประเมินสัญญาณอันตรายใหม่

7. เป็นซ้ำควรจดอะไรไปคุยกับแพทย์

แม้เลือดจะหยุดเอง แต่ถ้าเกิดซ้ำควรนัดตรวจ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการซีด เหนื่อยง่าย ใจสั่น หรือมีเลือดออกที่อื่น ลองจดข้อมูลสั้น ๆ ให้คนที่พาไปพบแพทย์เล่าได้ตรงกัน:

• วันและเวลาที่เริ่ม เลือดออกข้างไหน และนานเท่าไร
• สิ่งที่เกิดก่อนหน้า เช่น สั่งน้ำมูก แคะจมูก หรือได้รับบาดเจ็บ
• วิธีห้ามเลือดที่ทำ และเลือดหยุดหลังบีบกี่นาที
• อาการร่วม เช่น เวียนศีรษะ อ่อนแรง หรืออาเจียน
• รายการยาประจำ ยาที่ซื้อเพิ่ม และประวัติเลือดออกผิดปกติ

ไม่ต้องรอจดให้ครบหากเป็นเหตุฉุกเฉิน การขอความช่วยเหลือต้องมาก่อนการบันทึกข้อมูล

8. CareCircle ช่วยให้ข้อมูลการดูแลต่อเนื่องกัน

เมื่อพ้นช่วงเร่งด่วน ครอบครัวใช้ โน้ตการดูแล จดเหตุการณ์และอาการร่วม ใช้ รายการยา ทบทวนยาที่บันทึกไว้ และใช้ นัดหมาย เก็บวันตรวจติดตาม เพื่อให้คนที่ผลัดกันดูแลมีข้อมูลประกอบการพูดคุยกับแพทย์

CareCircle ไม่ห้ามเลือด ไม่วินิจฉัยสาเหตุ และไม่ตัดสินใจแทนแพทย์ว่าควรหยุดยาใด หากต้องการเริ่มจัดข้อมูลการดูแลร่วมกัน ลองใช้ฟรีได้ที่ carecirclethai.app

แหล่งข้อมูลประกอบ

• NHS: Nosebleed — วิธีปฐมพยาบาล สัญญาณอันตราย และการดูแลหลังเลือดหยุด
• NHS: Anticoagulant medicines — Side effects — อาการเลือดออกที่ควรเฝ้าระวังเมื่อใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด